Güncel Ekonomi

Finansal piyasalardaki geçmiş üç türbülansta olduğu gibi, son türbülansta da yerli yatırımcılar döviz sattı. Mart başında başlayan küresel kaynaklı dördüncü türbülansta gerçek ve tüzel yerli kişiler döviz tevdiat hesaplarından 1.8 milyar dolar bozdurdular.
Dört türbülansta 7 milyar 769 milyon dolar döviz hesabı çözüldü.
Yükselen kurlar bu kadar miktarın dövizden liraya geçişine fırsat yarattı.
Bu eğilimin dört türbülansta da ortaya çıkması, yerlilerin kur yükselişini satış fırsatı olarak kullandığını gösteriyor.
Bitişikte dört türbülans döneminde döviz tevdiat hesaplarındaki gelişim yer alıyor. Merkez Bankası'nın verilerinde gerçek kişilerin ve tüzel kişilerin döviz hesalarındaki değişim, türbülansın başladığı ve bittiği tarihlere en yakın tarihler olarak seçildi.

Satan kazandı
Bu türbülanslarda ortaya çıkan eğilimleri şu başlıklarda toplamak mümkün:
* 2004-2006 mart ayları arasındaki iki yılda, Türkiye finansal piyasalarında küresel kaynaklı dört türbülans gerçekleşti. Ana neden de küresel faizlerin yükseleceği korkusuydu. İki yıllık bu sürede Türkiye'de genelde dövizden kaçış ve yerli para cinsinden yatırımlara yönelme eğilimi hakimken, döviz tevdiat hesapları da 47.4 milyar dolardan 60.8 milyar dolara vardı.
* Türbülanslarda satışlara karşılık bu artış özellikle tüzel kişilerin, yani şirket, kurum ve vakıfların döviz hesaplarındaki artışından kaynaklanıyor. Gerçek kişilerin mevduatı 36.7 milyar dolardan iki yılda 42.1 milyara çıkarken tüzel kişilerin 10.7 milyardan 18.7 milyar dolara yükseldi.
Gerçek kişilerin mevduat artışına sadece faiz gelirlerinin eklenmesi bile yetebilir. Buna karşılık tüzel kişilerin döviz mevduatlarında gerçek bir artış olduğu dikkati çekiyor.
* Bir başka dikkati çeken eğilim ise gerçek kişilerin döviz satışının giderek hız kesmesine karşılık tüzel kişilerde artması. İlk türbülansta gerçek kişiler 1.237, tüzel kişiler 191 milyon dolar bozdurmuşken, son türbülansta gerçek kişiler 631, tüzel kişiler 1.210 milyon dolar döviz sattı.
* En büyük miktarlı döviz bozdurma ise en küçük türbülansta, 2005 Ekim ayında gerçekleşti. Doların sadece yüzde 2 arttığı bu türbülansta 2.373 milyon dolar dövizden YTL'ye geçti.
* Ters dolarizasyonun eğiliminin ortaya çıktığı türbülanslarda dikkat çeken özellik dolar kurundaki artış. Dip seviyesinden tepe noktasına göre dolar birinci türbülansta yüzde 19.1, ikincide yüzde 11.3, üçüncüde yüzde 2 ve dördüncüde yüzde 4.7 arttı. Artışlar yerli yatırımcıları dövizden liraya geçmesini teşvik etti.
* Bu eğilim aynı zamanda yabancı portföy yatırımlarının Türkiye'den çıkarken dövizde yarattığı talebi karşılayarak kur artışının önünü kesti. Bir yerde yüksek oynaklığın ekonomiye tahribatını sınırladı. Yüksek miktardaki döviz tevdiat hesaplarının çözülmesi, dalgalı kurun dalga boyunu küçültücü, kurun oynaklığını azaltıcı, piyasa yapıcı bir rol oynadı.
* Yerlilerin döviz satışını dördüncü türbülansta da tekrarlaması, yurtiçinde kriz beklentisinin baskın olmadığına işaret ediyor. Geçmiş üç türbülansta da satanlar ve liraya dönenler kazançlı çıktı.

Bundan sonra kazanır mı?
Bu elbette son türbülansta veya bundan sonra dövizlerini satanların kazançlı çıkacağının garantisini vermez. Ama kaybedecekleri anlamına da gelmez. Bunu daha çok global gelişmelerin belirleyeceğini düşünüyoruz. Belli bir türbülans döneminin ardından küresel piyasaların ve Türkiye'nin içinde bulunduğu gelişmekte olan piyasaların yeni bir yol ayrımına gelebileceğini tahmin ediyoruz.

Sonuç
"Yaşam bir sürprizler seridir. Öyle olmasaydı ne yaşanmaya ne de korunmaya değerdi" La Fontaine

http://www.sabah.com.tr/2006/04/12/yaz07-30-112.html

Geçen haftadan gelen tedirginlikle ABD faizleri yükselirken borsalar düştü. Dış piyasalardaki gelişmelerin yurtiçine yansıması ise daha büyük oldu.
Çünkü dün açıklanan şubat verileri cari açığın giderek arttığını ortaya koydu. Beklenenin de üstünde gelen şubat ayı rakamları ile yıllık cari açık rahatlıkla 29-30 milyar dolara gidebilir. Halbuki beklenti 26 milyar dolar civarındaydı.
Şubat ayındaki 3.48 milyar dolarla yılın iki ayında oluşan 5.91 milyar dolarlık açık, geçen yılkinin yüzde 58.6 üzerinde. Geçen yılki iki aylık açığın yıllık toplamın yüzde 16.2'sini oluşturduğu dikkate alınırsa, aynı eğilimin bu yıl da gerçekleşmesi durumunda 36.5 milyar dolarlık bir rakama gidiliyor. Ancak bu olasılıklar dahilinde değil. Şimdilik fiyatlanmayan ancak beklentiler içine girebilecek olan rakam ise 29-30 milyar dolar. Zaten şubat ayındaki rakamla birlikte son bir yıldaki cari açık 25.2 milyar dolara vardı.
Bu da cari açığın giderek daha büyük risk kaynağı haline geldiğini ortaya koyuyor. Küresel likiditenin artış hızında yavaşlama var. Risk alma iştahı hemen değişmiyor ama zamana yayılı biçimde o da azalabilir. İçeri de ise siyasi riskler ortaya çıkmaya başladı. Bu risklerin bundan sonra da azalması zor. Çünkü önümüzde bir Cumhurbaşkanlığı seçimi var ve genel seçimler yapılacak. AB yolunda sıkıntıların ortaya çıkması olasılığı düşük değil. Bunun yanında ABD ile ilişkiler de iyi gitmiyor. Küresel hareketlere ve siyasi belirsizliklere karşı yapılabilecek fazla bir şey yok.
Böyle bir durumda cari açığı finanse etmek için geriye Türkiye'ye gelmesi garantilenmiş doğrudan sermaye yatırımları kalıyor. Bir de tabii Türkiye olarak ekonomiye dört elle sarılmak gerekiyor.

* Sonuç- "Gücün üstesinden güç gelir" Cicero

http://www.sabah.com.tr/2006/04/11/yaz07-30-141.html

13 Mart'ta global likiditenin azalma eğilimine girdiğini, ancak dış piyasalarda trend dönüşünü asıl risk alma iştahındaki düşüşün verebileceğini yazmıştık. Fortis Bank'ın hazırladığı endeksin global likiditedeki azalmayı işaret etmesine karşılık henüz küresel risk alma iştahını azaltmadığına dikkat çekmiştik. Şimdi elimizde Citigroup'un hazırladığı ve TEB Portföy Yönetimi başyatırım danışmanı Dr. Mehmet Özkaya'nın aylık ekonomi dergisi Forbes'da yayımlanan benzer bir grafiği daha var. Bitişikteki grafiğe göre dünya risk alma iştahında henüz net bir azalma yok.
Buna karşılık likidite fazlası 2004 ortasından itibaren düşüyor. Bu tarih, ABD Merkez Bankası'nın faizleri artırmaya başlamasına denk geliyor. Zaten FED bu artırımın işaretini 2004'ün başında vermiş, nisan ayında bunu daha vurgulu söyleyince küresel piyasalarda ciddi dalgalanma yaşanmıştı.

Likidite ile risk makası
Grafiğin belirlediği bir başka görünüm ise likidite bolluğunun 2001 ortasından itibaren başladığı. Likidite artışı o tarihten sonra 2004 ortasına kadar hep küresel risk alma iştahının üzerinde seyretmiş. 11 Eylül sonrasında küresel bir ekonomik durgunluğa girmemek için, merkez bankalarının likidite artışını sıçrattığı dikkati çekiyor. 11 Eylül terör olayıyla likidite fırlarken risk alma iştahı dibe vurmuş ve sonrasında yönünü yukarı çevirmiş. Risk alma iştahı, üç yıl likidite artışına paralel artmış. Ancak bu paralellik 2004'ün ortasından itibaren bozulmuş. Global likidite azalırken risk alma iştahı artışını sürdürmüş.

1990'larda olan
Likiditerisk alma makası ne kadar açık kalmaya devam eder veya ne zaman kapanır?
Dünya likiditesi azaltılmaya devam ederse, faizler yükseltilirse bir aşamada risk alma iştahı da gerileyebilir. Bunun bir örneği 1990'lı yıllarda yaşanmış. Grafik bunu da içeriyor. 1996'nın ortalarından itibaren likidite fazlası ile risk alma iştahının birlikte yolculuğu yine bozulmuş, makas ortaya çıkmış. Global likidite fazlası düşerken risk alma iştahı artışını sürdürmüş. Makas iki yıl boyunca açık kalmış. Ancak 1997'nin son çeyreğinde Asya krizi ve 1998'in ortasında Rusya krizi küresel risk alma iştahında sert düşüşlere yol açmış.

Dış etki baskın
Yabancıların veya küresel sermayenin risk alma iştahında azalma olup olmayacağı Türkiye'ye gelecek dış kaynak için önemli. Bu anlamda mali piyasalardaki olumlu trendin sürüp sürmeyeceği açısından da belirleyici. Çünkü borsada hisse senetlerinin üçte ikisi, euro tahvillerin yarısı, devlet iç borçlanma senetlerinin beşte biri yabancıların elinde. Türkiye'de şubat sonunda 67 milyar dolara varan finansal varlıkları ile yabancıların döviz kuru üzerinde de belirleyici konumları söz konusu.

Merkez bankalarının rolü
1990'larda dünya likiditesindeki azalmanın 2 yıllık gecikmeyle risk alma iştahına yansıdığını gördük. Şimdi de aşırı likidetinin azaltılmaya başlanmasında ikinci yıla yaklaşıyoruz. Finansal piyasalarda geçmiş eğilimler ille bire bir tekrarlanmıyor. Ama finansal piyasalarda geçmiş eğilimlerin benzer bir şekilde yeniden ortaya çıktığını da görüyoruz. Merkez bankaları aşırı likiditeyi geri çektikçe, faizleri artırdıkça, küresel risk alma iştahının azalabileceğini ve bunun bizim gibi gelişmekte olan piyasalara yansıyabileceğini kabullenmek gerekiyor. Böyle bir durum bir kaç ay gibi kısa sürede gündeme gelirse, yurtiçi gelişmelerde ciddi düzelmeler meydana gelmeyeceği varsayımıyla mart başında borsada varılan tepe noktası uzun bir süre aşılamayabilir. Bu anlamda global risk alma iştahındaki kırılma trendin döndüğünü teyid edilebilir.

Sonuç
"Zehir kuyruktadır" Latin özdeyişi

http://www.sabah.com.tr/2006/04/06/yaz07-30-101.html#

Borsada mart ayından bu yana başlayan dalgalanma ve gerileme dönemi birinci ayını doldurdu. Hisse senetleri ortalama yüzde 8.73 değer kaybetti. Finansbank'ın satış haberlerini çıkış yönünde kullanan borsa, satışın kesinleşmesinin ardından fırsatı kaçırmadı ve yine kâr realizasyonuna gitti. Bu da geçmişteki gibi, olumlu haberleri çıkış için kullanan, olumsuz haberleri gözmezden gelen piyasa tutumunun değiştiğini gösteriyor. Artık olumlu haberler satışa bir zemin hazırlamak için kullanılıyor. Olumsuz haberlere de piyasa artık daha duyarlı.
Zaten yatırım uzmanları çıkışların bir satış fırsatı olarak kullanılması gerektiği yönünde tavsiyelerde bulunuyorlar.

Yabancılar belirleyici
Yabancıların tutumu da benzer yönde. Zaten İMKB'nin asıl yönünü ve uzun vadeli trendini de daha çok yabancı yatırımcılar belirleyecek. Çünkü, piyasanın üçte ikisine onlar hakim. Ocak ayında piyasa paylarını yüzde 67.82'ye kadar çıkaran yabancıların bu oranı yüzde 66.19'a düşürdükleri görülüyor. Bunun parasal karşılığı, halka açık kısmın piyasa değeri üzerinden 1 milyar dolara bile varmayan bir rakama denk geliyor. Sadece hisse senedi piyasasında yabancıların net satışları bu civarda gerçekleşebilir.
Hem dış piyasalardaki gelişmeler, hem de iç ekonomik ve politik olaylar piyasanın çok kısa sürede toparlanacağına işaret etmiyor. Dışarıda faiz artırımları gündemde ve gelişmekte olan piyasalara ilgi azalıyor. Bu eğilimde hemen eskiye dönüş beklenmiyor. Çünkü ABD'den AB'ye ve Japonya'ya kadar gelişmiş ülkeler faiz artırım sürecinde.
Borsada zayıflayan dış ayağın yanında yurtiçi ayakta da zayıflama söz konusu.

Üç büyük ralli
Aşağıda yer alan tablodan görülebileceği gibi, geçmiş türbülans dönemlerinde borsanın düşüşü iki veya üç ay sürmüş. Yani bu kez piyasalardaki eğilimlerde kalıcı bir değişiklik olmazsa ve hareketler türbülans düzeyinde kalsa bile, yeniden toparlanma zaman alabilir. Geçmiş eğilimler böyle diyor. Borsada asıl hareket 2003 yılı ortasında yabancıların Türkiye piyasasına yönelmelerinin artmasıyla başlamış.
* Ortalama dolar bazlı endeks ile 8 aylık bir yükselişin ardından 2004 NisanMayıs ayı düşüşü ile kesilmiş. Endekste yüzde 98'i bulan 8 aylık çıkışı yüzde 23.8'lik 2 aylık bir düşüş izlemiş.
* 2004 Haziran ayında başlayan yükseliş 9 ay sürmüş; yüzde 82.6 düzeyine varmış ve 2005 martnisanmayıs aylarında kesintiye uğramış. Üç aylık düşüş yüzde 13.7 olmuş.
* 2005 Haziran'dan başlayan yeni yükseliş dalgası da, eğer ekim ayında endeksteki 2 centlik gerileme dikkate alınmazsa, 8 ay sürdü. Bu kez ortalama dolar bazındaki endeks artışı yüzde 88.4 düzeyinde gerçekleşti. Mart ayında ise ortalama endeks 3.30'a indi. 8 aylık çıkışın ardından gelen durulma henüz birinci ayında. Geçmiş türbülans dönemlerinde iki veya üç ay sürmüş.

Neden zaman alır?
Eğer küresel piyasalardaki hareket en azından gelişmekte olan ülkeler için bir trend dönüşü olacaksa, İMKB'nin bu eğilimin dışında kalması çok güç. Çünkü iç koşullarda da bozulma var. O zaman mart başındaki tepe noktası uzunca bir süre geçilemeyebilir.
Ama küresel piyasalardaki oynaklık bir türbülans olarak kalacaksa, bu durumda bile hisse senedi piyasasının toparlanması belli bir zamanı alabilir. Üstelik geçmiş iki büyük türbülans sırasında iç koşullar bugüne göre daha iyiydi. Fiyatların düzeyi de alım için daha cazipti. Bitişikten de görülebileceği gibi, birinci türbülansta toparlanma başlarken ortalama endeks seviyesi 1.15 cent, geçen yıl bu zamanlardaki ikinci türbülansta 1.82 cent düzeylerindeydi. Şimdi ise hisse senetlerinin ortalama değeri 3.30 cent civarında. En azından bir yıl önceye göre yüzde 81 daha yukarıda. Fiyatların belli bir doygunluk noktasına gelmesi de, yeni bir toparlanma veya trend değişimi için belirliyici durumda.

Sonuç
"Gelecek olayların gölgesi önceden düşer" Kemal Ural

http://www.sabah.com.tr/2006/04/05/yaz07-30-118.html#

Piyasalarda işaretleri bir kaç gündür alınmakta olan kâr satışları sonunda gerçekleşti. Son üç yılda olduğu gibi, piyasalara hakim olan türbülans yine dış kaynaklı. Bu kez türbülansın tetikleyicisi ABD Merkez Bankası değil, AB Merkez Bankası'nın faiz etkisi ve fazla likiditeyi çekeceğini açıklamasıydı. AB Merkez Bankası'nın faiz yükseltirken yaptığı açıklamaların sertliğine dün piyasalardaki 5 milyar Euro'luk aşırı likiditenin çekileceğini duyurması eklendi. Aynı yoldan Japonya'nın devam edebileceği hesapları ile gelişmekte olan ülkelerden sermaye çıkışı başladı. İMKB son yılların en sert günlük düşüşünü yaşadı. Dışarıyla çok paralel hareket eden piyasa olarak İMKB, son türbülansa en çok tepkiyi veren piyasaydı.

İlk türbülans
Aslında bu eğilim son üç yılda gerçekleşen üç ana türbülünsta da aynıydı. Yabancıların üçte ikisine hakim oluduğu hisse senedi piyasası en çok değer kaybeden piyasaydı. 2004 yılı nisanmayıs aylarındaki ilk türbülasta İMKB yüzde 36.4, 2030 vadeli eurobond yüzde 22 değer kaybederken dolar yüzde 19, bono faizi de yüzde 11 artmıştı. FED'in faizleri artırmaya hazırlanmasıyla tetiklenen bu türbülans 1.5 ay sürdü. Önemli fiyat dalgalanmasına yol açmasına karşılık hem dünyada hem de Türkiye'de piyasaların ve ekonominin olumlu ana rotasını değiştirmedi.

İkinci türbülans
Kaynağı yine FED'in faiz artımını hızlandıracağı korkusunun piyasaları sarmasıyla yaşandı. Geçen yılın martnisan aylarında yaşanan bu türbülansta borsa yüzde 22.6, eurobond yüzde 10.1 düşerken dolar yüzde 11.3, bono faizi yüzde 2.4 arttı. Birincisine göre daha küçük kalan ikinci türbülans 7 hafta sürdü ve tıpkı birincisi gibi, o da piyasaları ana rotasından çıkarmadı.

Üçüncü türbülans
Küresel likidite bolluğunun yol açtığı olumlu konjonktürde üçüncü türbülansı 2005 Ekimi'nde yaşadık. Gerekçe ve tedirginliğin kaynağı yine aynıydı. İki hafta süren türbülansta borsa yüzde 16.1, eurobond yüzde 5.5 düşerken dolar yüzde 2 ve bono faizi yüzde 0.4 arttı. Piyasalar bu türbülans sonrasında da yollarına devam etti.

Dördüncü türbülans
Şimdi piyasalar yaklaşık 4.5 aydır devam eden olumlu eğiliminin ardından yeni bir türbülansa yakalanmış gibi. Fiyatların geldiği düzey kâr realizasyonları için uygun. Asıl tepkiyi veren borsada sektörel bazda ve dolar olarak fiyatların nereye geldiğini bitişikteki tablodan gözlemlemek mümkün. Burada son 4.5 yılda 10 kattan fazla dolar bazında değer artışı yapmış dört sektör var. Borsanın ortalaması ise 7 kat artmış.
Dünyada faiz artırımları devam edecek. Ancak yüksek likidite azalmakla beraber bıçak gibi de kesilmiyor. Eğer likiditede dramatik daralmalar olmayacaksa belli bir satıştan sonra yeni alımlar devreye girebilir. Piyasalar yeniden kendini toparlayayabilir.

Dünya belirler
Bu türbülansın bir trend değişiminin başlangıcı olup olmayacağını yurtiçi gelişmeler bir ölçüde etkilese de daha çok dış piyasa gelişmeleri ve yabancı yatırımcılar tavrı belirleyecek. Onların tavrında da merkez bankalarının tutumu tayin edici.

Sonuç
"Hayat yaşandığı kadardır. Ötesi ya hatıralarda bir iz ya da hayallerde bir umuttur" Pablo Neruda