Güncel Ekonomi

2006 yılının birinci çeyreğine ilişkin merkezi yönetim bütçe rakamları belli oldu. Önce vatandaş olarak denetim hakkımızı etkin kullanabilmenin gereği olan saydamlıkla ilgili hususlara değinmek istiyorum.
Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğü 2005 yılının ilk üç ayına ilişkin harcama rakamlarını yeni tanıma uygun olarak web sayfasında yayımladı. Böylece harcamaları geçen yılla karşılaştırabilmek mümkün hale geldi. Bu olumlu uygulamanın ilk üç ayla sınırlı kalmayacağını umuyorum.
Hazine Müsteşarlığı IMF ile yapılan programdaki tanıma uygun bütçe ve toplam kamu dengesi rakamlarını üç aydır yayımlamıyor. Bundan vazgeçildiyse bu çok önemli bir eksiklik olur.

Telekom geliri!
Özel bütçeli idarelerin öz gelirleri ile düzenleyici ve denetleyici kurumların gelirlerine ilişkin geçen yılın verileri hâlâ eksik. Son olarak vergi dışı normal gelirler içinde Telekom özelleştirme gelirleri başlığı altında gösterilmesi gereken 1.5 milyar YTL'lik tahsilatın ocak ayında diğer vergi dışı gelirler altında adeta saklanmasının gerekçesini anlayamadım.
Elimizdeki verilerle yapabildiğimiz merkezi yönetim bütçe gerçekleşmeleri tablosu aşağıda.

Tablodan, ilk üç ayda faiz hariç harcamaların enflasyonun çok üstünde bir hızla arttığı görülüyor. Ayrıca harcama artışları tüm yıl için öngörülenin de çok üstünde. İlk üç aydaki gelişmeler harcamalara oldukça hızlı başlandığını ortaya koyuyor. Alt detaylara da bakıldığında personel giderleri dışındaki tüm harcamalarda geçen yıla göre çok yüksek artışlar var.
Sosyal güvenlik kurumlarına (SGK) yapılan transferlerdeki yüzde 41 oranındaki artış yılın tamamı için öngörülen artışın çok üstünde. Bu kalemde başlangıç ödeneklerine bu yıl da sığılamayacağı açıkça görünüyor. Diğer taraftan IMF ile yapılan anlaşmada ilk üç ayda SGK açıklarının 6.1 milyar YTL'yi aşmaması performans kriteriydi. Bu kurumların açıkları karşılığında bütçeden yapılan transferlerin 8.1 milyar YTL'ye ulaşması bu kriterin muhtemelen tutturulamadığını gösteriyor.

SGK açıkları
İlk üç ayda faiz giderleri geçen yıla göre geriliyor. Bu yıl da faiz giderlerinin öngörülenden düşük olacağı anlaşılıyor.
Genel bütçe gelirlerindeki artış, enflasyonun ve yılın tamamı için hedeflenen artışın oldukça üstünde. Ancak ilk üç ayda faiz dışı harcamaların gelirlerden çok daha hızlı artması yıl sonu faiz dışı denge hedefi bakımından riskli bir durum yaratıyor.
İlk üç ayda ulaşılan 10.2 milyar YTL tutarındaki faiz dışı fazla ise yıl sonu hedefinin yaklaşık üçte birinin ilk üç ayda gerçekleştiğini ortaya koyuyor. Bu rahatlatıcı.
Banka temettüleri ile faiz ve özelleştirme gelirlerini bundan düşerek elde ettiğimiz IMF tanımlı fazla ise 7.6 milyar YTL oluyor. Toplam kamu faiz dışı dengesi için konan üç aylık performans kriteri de 7.6 milyar YTL. KİT açıkları sürpriz yapmazsa bu kriter tutturulabilir.
Sonuç olarak, bütçe uygulaması ilk bakışta göründüğü kadar parlak olmasa da, ilk üç ayda SGK açıkları dışındaki hedefler tutturulabilir. Ancak yılın geri kalan bölümünde başta SGK transferleri olmak üzere, harcama artışlarına dikkat etmek gerekiyor.

http://www.milliyet.com.tr/2006/04/17/yazar/oztrak.html

Bu yılın mart ayı enflasyon rakamları belli oldu. Geçen yıl mart ayında yüzde 7.9 olan 12 aylık Tüketici Fiyatları Endeksi'ndeki (TÜFE) artış bu yıl yüzde 8.2'ye yükselmiş. Bu artış niyet mektubunda bu ay için öngörülen nokta hedefin 0.8 puan üstünde.
Buna rağmen birçok uluslararası yatırımcı veya danışman kuruluş, değerlendirmelerinde enflasyon cephesinde işlerin rayında gittiğini söylüyor. Buna bağlı olarak da önümüzdeki ay Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın (TCMB) politika faizlerini çeyrek puan düşürmesinin beklediklerinin altını çiziyorlar.
Yabancıların bu ülkede faizlerin düşmesini bu kadar arzulamalarını yadırgayabilirsiniz. Faizler ne kadar yüksekse yatırımcılar o kadar fazla kazanacaklardır. Bu durumda neden faizlerin düşmesi istenmektedir?

Yabancının iştahı
Yatırımcıların, sadece faiz kazancına bakıp aldıkları kâğıtları vade sonuna kadar ellerinde tutmak istemeleri halinde bu yadırgama doğru olurdu. Ancak bu kurumlar kısa vadede yüksek sermaye kazançlarının peşindeyseler durum değişiyor. Faizler düştükçe bu kurumların ellerindeki eski yüksek faizli kâğıtların değeri artıyor. Yüksek sermaye kazancı beklentisi kâğıdı daha likit, yani daha kolay satılabilir hale getiriyor. Kısa dönemde daha yüksek kazanç sağlıyor. Riski azaltıyor. Yabancıların faizlerin düşmesini istemeleri kısa vadede bu sermaye kazancını elde etme iştahından veya uzun vadede ekonomiyle ilgili risk algılamalarının artmasından kaynaklanıyor olabilir. Dolayısıyla yapılan enflasyon yorumlarını da yatırımcıların pozisyonlarını dikkate alarak değerlendirmek gerekiyor.
Fiyat endekslerindeki iki yıllık gelişmelere bakalım. 2004 yılından bu yana TÜFE'deki ve enerji, alkollü içkiler ve tütün, fiyatları yönetilen/yönlendirilen ürünler ile işlenmemiş gıda ürünlerinin fiyatlarını hariç tutan özel kapsamlı TÜFE endekslerinden G kategorisindeki 12 aylık fiyat artışlarının yüzde 7-8 aralığında oldukça inatçılaştığı dikkat çekiyor. Bu katılığın kur sepetinin YTL karşısında nominal olarak sürekli değer kaybettiği son bir yıllık dönemde de sürdüğü gözden kaçırılmamalı. Ayrıca tekstil ve hazır giyimde KDV oranının 10 puan düşürülmesine rağmen TÜFE'nin F ve G kategorilerindeki son sıçramalar da dikkat çekici.
Önümüzdeki dönemde dünya piyasalarında beklenen likidite daralması ve artan cari açık, kurdaki mevcut eğilimin sürmesini güçleştiriyor. Uluslararası petrol fiyatları yeniden artmaya başladı. 2005 yılının son üç ayında iç talep artışındaki hızlanma dikkat çekiyor.

Merkez'in önemi arttı
Bu ortamda enflasyonun rayında gitmesi için, seçimler yaklaşırken hükümetin popülist uygulamalarına direnecek bir TCMB yönetiminin önemi artıyor. Ancak başkan atama süreci bu konuda ciddi bir güven erozyonuna yol açtı. Bu nedenlerle yatırımcıların iyimser senaryolarına şu an için katılmak oldukça zor.
Kaldı ki yeni başkanı atanır atanmaz, TCMB'nin mevcut koşullarda faiz indirimine gitmesi halinde, aynı yatırımcıların bankanın bağımsızlığıyla ilgili kötümser yorumlar yaptıklarını görmek hiç de şaşırtıcı olmayacaktır.
Bütün bunlar dikkate alındığında açık enflasyon hedeflemesinin birinci yılında yüzde 5'lik hedefi tutturmak kolay değil.

http://www.milliyet.com/2006/03/27/yazar/oztrak.html

Son üç yılda imalat sanayiindeki üretim artışı büyük ölçüde verimlilik artışından kaynaklanmış. İstihdam artışının katkısı ise sınırlı kalmış. Özellikle geçen yıl istihdam artışının imalat sanayii büyümesindeki belirleyiciliği hızla azalmış.

Üç yılda ilk defa negatif
Yılın son çeyreğinde -ki aynı zamanda yılın ortalamasını da gösteriyor- üretimde çalışan sayısındaki değişimin sektördeki üretim artışına katkısı son üç yılda ilk defa negatif olmuş. Bir başka ifadeyle, 2005 yılında imalat sanayiindeki büyüme tamamen verimlilik artışından kaynaklanırken, sektörde çalışan sayısı düşmüş.
Bazıları buna yapısal değişim diyorlar. Peki bu yapısal değişim bizim ülkemizin gerçekleri veya üretim faktörleri zenginliğiyle ne kadar uyumlu?
Türkiye'de çalışabilir nüfusun toplam nüfusa oranı artıyor. Dünyada buna demografik "fırsat penceresi" deniyor. Bu bir ülkeye hem verimliliği, hem de çalışan sayısını artırarak yüksek büyüme oranlarına ulaşma ve sanayileşmiş ülkelerdeki refah düzeyini hızla yakalama fırsatını sunuyor.

Türkiye avantajlı
AB'ye yeni katılan veya katılacak ülkelere baktığımızda Türkiye bu açıdan en avantajlı ülke. Ama artan çalışabilir nüfusa iş bulamadığınızda bu avantaj ciddi bir sosyal sıkıntı kaynağı da olabiliyor.Yani ülkemizde, hangi sektörde olursa olsun, büyüme sürecinde istihdam artışının katkısının negatif olması yitirilen fırsat ve potansiyel sorun anlamına geliyor.
2005 yılında ortaya çıkan tablo hükümetin iktisat politikasına yaklaşımının bir sonucu. Hükümet dalgalı kurdan vazgeçmem sözünü sık sık tekrarlıyor. Oysa kimse dalgalı kur rejimi değişsin demiyor. Uluslararası sermaye hareketleri daha iyi yönetilmeli deniyor.
Uluslararası piyasalardaki coşku sonucunda kurdaki aşırı değerlenmenin ithalatı yerli girdiler ve yerli işgücü karşısında ucuzlatmasının önlenmesi gerekir deniyor. Aksi takdirde fırsat penceresinin kâbusa döneceği söyleniyor.

Sermaye hareketleri
Uluslararası piyasalardaki dalgaları seyreden ülke sayısı çok az. Geçmişten ders alanlar bu dalgaların ülke ekonomilerinde yaratabileceği kırılganlıkları önlemekte oldukça yaratıcı olabiliyorlar. Bunu yaparken de dalgalı kurdan vazgeçmiyorlar.
Dalgalı kur rejimi aslında sermaye hareketlerini yönetmeyi kolaylaştıran bir rejim. Yeter ki yerli para cinsinden kredi kullanımının yabancı para cinsinden kredi kullanımına göre daha pahalı hale gelmesini önleyin.
Hükümet, kucağında bulduğu programı uygulayarak enflasyon ve kamu maliyesi alanlarında önemli iyileşme sağladı. Ancak 2003'te dünya piyasalarında başlayan değişime seyirci kalarak, cari açık ve istihdamsız büyüme şeklinde kendini gösteren yeni kırılganlıklar yarattı. http://www.milliyet.com/2006/03/24/yazar/oztrak.html

http://www.milliyet.com/2006/03/20/yazar/oztrak.html

Yani cari açığın finansmanının gerektirdiğinden çok daha fazla para gelmiş. Buna bakarak bu ülke sermaye hareketlerini iyi yönetiyor demek mümkün değil.
Bunu söylediğinizde karşınızda bir koro "Dalgalı kurdan vazgeçemeyiz, kura müdahale felaket olur" diye bağırmaya başlıyor.
Sermaye hareketlerini yönetmek dalgalı kurdan vazgeçmek demek değil. Tam tersine, dünyada yaşanan olağanüstü konjonktürün işlemez hale getirdiği dalgalı kur rejimini yeniden işler hale getirmek için gereken bir önlem.
Mevcut ortamda dalgalı kurdan vazgeçmek de doğru değil. Bu, sorunu çözmeyeceği gibi, kur riskini azaltarak sorunu daha da ciddileştirebilir.
Aşırı döviz girişi giderek ekonomiyi yıpratıyor, reform isteğini azaltıyor ve yeni kurumları zayıflatıyor. Yapılması gereken, aşırı ilacın bünyede yarattığı tahribatı önlemek için dozunu azaltmak, hızlı tansiyon düşüşünü önlemek ve hastanın sağlıklı bir şekilde ayakta kalmasını sağlamak.

Pozisyon alanlar
Ancak bazıları hem yurtiçindeki hem de yurtdışındaki mevcut durumu daha uzun süre kalıcı görüyorlar.
Hastanın başının sık sık dönmesine aldırmıyorlar. Acaba kur rejimiyle oynamayın diyenlerin bir kısmı, aslında durumu sürdürülebilir sanıp aldıkları pozisyonlar nedeniyle aman kurun mevcut seviyesi değişmesin demek mi istiyorlar?
Bu kesimler ya bu dozda ilaçla eninde sonunda hastanın yürüyemez hale geleceğini görmüyorlar veya hasta düşene kadar biz durumumuzu düzeltiriz diyorlar. Buna siyasetçiler de dahil.
Diğer taraftan yüksek doza alıştıkça ilacın birdenbire kesilmesi halinde hastanın düşme riskinin arttığının da farkında değiller.
Umarım son günlerde dünyada küçük bir denemesini gördüğümüz durum kalıcı olmaz. Çünkü böyle bir durumda kura müdahale edin diye ilk bağıranlar da bu kesimler olacak. 2001'de dalgalı kura geçildiğinde TL değer kaybederken bunu yapmadılar mı?

http://www.milliyet.com/2006/03/10/yazar/oztrak.html

Son üç yılda imalat sanayiindeki üretim artışı büyük ölçüde verimlilik artışından kaynaklanmış. İstihdam artışının katkısı ise sınırlı kalmış. Özellikle geçen yıl istihdam artışının imalat sanayii büyümesindeki belirleyiciliği hızla azalmış.

Üç yılda ilk defa negatif
Yılın son çeyreğinde -ki aynı zamanda yılın ortalamasını da gösteriyor- üretimde çalışan sayısındaki değişimin sektördeki üretim artışına katkısı son üç yılda ilk defa negatif olmuş. Bir başka ifadeyle, 2005 yılında imalat sanayiindeki büyüme tamamen verimlilik artışından kaynaklanırken, sektörde çalışan sayısı düşmüş.
Bazıları buna yapısal değişim diyorlar. Peki bu yapısal değişim bizim ülkemizin gerçekleri veya üretim faktörleri zenginliğiyle ne kadar uyumlu?
Türkiye'de çalışabilir nüfusun toplam nüfusa oranı artıyor. Dünyada buna demografik "fırsat penceresi" deniyor. Bu bir ülkeye hem verimliliği, hem de çalışan sayısını artırarak yüksek büyüme oranlarına ulaşma ve sanayileşmiş ülkelerdeki refah düzeyini hızla yakalama fırsatını sunuyor.

Türkiye avantajlı
AB'ye yeni katılan veya katılacak ülkelere baktığımızda Türkiye bu açıdan en avantajlı ülke. Ama artan çalışabilir nüfusa iş bulamadığınızda bu avantaj ciddi bir sosyal sıkıntı kaynağı da olabiliyor.Yani ülkemizde, hangi sektörde olursa olsun, büyüme sürecinde istihdam artışının katkısının negatif olması yitirilen fırsat ve potansiyel sorun anlamına geliyor.
2005 yılında ortaya çıkan tablo hükümetin iktisat politikasına yaklaşımının bir sonucu. Hükümet dalgalı kurdan vazgeçmem sözünü sık sık tekrarlıyor. Oysa kimse dalgalı kur rejimi değişsin demiyor. Uluslararası sermaye hareketleri daha iyi yönetilmeli deniyor.
Uluslararası piyasalardaki coşku sonucunda kurdaki aşırı değerlenmenin ithalatı yerli girdiler ve yerli işgücü karşısında ucuzlatmasının önlenmesi gerekir deniyor. Aksi takdirde fırsat penceresinin kâbusa döneceği söyleniyor.

Sermaye hareketleri
Uluslararası piyasalardaki dalgaları seyreden ülke sayısı çok az. Geçmişten ders alanlar bu dalgaların ülke ekonomilerinde yaratabileceği kırılganlıkları önlemekte oldukça yaratıcı olabiliyorlar. Bunu yaparken de dalgalı kurdan vazgeçmiyorlar.
Dalgalı kur rejimi aslında sermaye hareketlerini yönetmeyi kolaylaştıran bir rejim. Yeter ki yerli para cinsinden kredi kullanımının yabancı para cinsinden kredi kullanımına göre daha pahalı hale gelmesini önleyin.
Hükümet, kucağında bulduğu programı uygulayarak enflasyon ve kamu maliyesi alanlarında önemli iyileşme sağladı. Ancak 2003'te dünya piyasalarında başlayan değişime seyirci kalarak, cari açık ve istihdamsız büyüme şeklinde kendini gösteren yeni kırılganlıklar yarattı.

http://www.milliyet.com.tr/2006/03/24/yazar/oztrak.html

http://www.milliyet.com.tr/2006/03/03/yazar/oztrak.html

2004'te dış ticaret rakamları rekor seviyelere çıktı. Bu, Türkiye'nin dışa açıklığının önemli ölçüde arttığını gösteriyor.Dışa açıklığın artması dış dengesinde olası sıkıntıları, iç talebi kısmak suretiyle aşmanın kolaylaştığını gösteriyor. Ancak yine bu artış ekonominin dış şoklara karşı daha açık hale geldiğini de ortaya koyuyor. Diğer taraftan 2004 yılı rakamları resmi tahminlerden önemli ölçüde sapmış. İthalattaki yavaşlamanın çok tedrici olduğu ve son çeyrekteki artış hızının hâlâ yüzde 34'e yakın olduğu dikkate alındığında 2005 yılı için öngörülen yüzde 8,9 artışın gerçekleşmesinin çok güç olacağı anlaşılıyor


2004 yılı dış ticaret rakamları hem ithalat hem de ihracatın rekor seviyelere ulaştığını ortaya koyuyor. Bu rakamlar dış ticaret hacminin GSMH içindeki payının, dolayısıyla Türkiye'nin dışa açıklığının önemli ölçüde arttığını gösteriyor.
Dışa açıklığın artması dış dengede yaşanacak sıkıntıların ülkenin dış ticaret konusunda uzmanlaşması nedeniyle iç talebi kısmak suretiyle ödemeler dengesi sıkıntılarını daha kolay aşabileceğini gösteriyor. Diğer taraftan yine bu orandaki artış ekonominin dış şoklara karşı daha açık hale geldiğini de ortaya koyuyor.
Diğer taraftan 2004 yılı rakamları resmi tahminlerden önemli ölçüde sapmış. İhracattaki sapma daha sınırlı bir artışa işaret ederken, ithalat, tahminlerin önemli ölçüde üstüne çıkmış. Bunun sonucunda dış ticaret açığı ekim ayında yayımlanan tahminin yaklaşık bir milyar dolar üstünde gerçekleşmiş. Bu durumda cari açığın da 15,5 milyar doların üstünde gerçekleşeceğini kesinleştirdi. Zaten yapılan açıklamaya göre de cari açık 15.6 milyar dolar oldu.
Üçer aylık dönemler itibariyle baktığımızda son üç ayda ihracatın bir önceki yılın aynı dönemine göre artış hızının yılın son üç ayında bir önceki çeyreğe göre arttığını buna karşılık ithalattaki artış hızının üçüncü çeyrekten bu yana gerilediğini görüyoruz.

2005 tahmini zor gerçekleşir
Ancak ithalattaki yavaşlamanın çok tedrici olduğu ve son çeyrekteki artış hızının hâlâ yüzde 34'e yakın olduğu dikkate alındığında 2005 yılı için öngörülen yüzde 8,9 artışın gerçekleşmesinin çok güç olacağı anlaşılıyor. Diğer taraftan 2005 yılında ihracat için öngörülen yüzde 14.5 artışın da son çeyrekteki gelişmeler dikkate alındığında daha yüksek gerçekleşmesi söz konusu. Bazdaki yükselmenin önümüzdeki yıl hem ithalat hem de ihracat artış hızlarını bu yılın son üç ayındaki hızların yarısına gerileteceğini varsayarak dış ticaret açığı, bu yıl, tahmin edilen 33 milyar dolar yerine 40 milyar dolara yükseliyor. Bu, iç talebin kontrolü amacıyla alınan tedbirlerin daha da güçlendirilmesi gerektiğini gösteriyor. Sermaye hareketlerinin esiri haline gelen kur böyle gitmeye devam ederse de iç talebi azaltacak tedbirlerin sonu gelmeyecek gibi görünüyor.
2004 yılında ithalatın bileşenlerinde de önemli değişim olduğu anlaşılıyor. Ara malı ithalatının payı 2004'te düşerken yatırım ve tüketim mallarının payı artmış.

Yatırım malı payı düştü
Ancak son üç ayda toplam ithalat içinde yatırım malının payı gerilerken, tüketim mallarının payı artmaya devam etmiş. Bu yılın üçüncü çeyreğine kadar gerileyen ara mallarının payı ise sabitlenmiş.
Üçer aylık ithalatın alt grupları itibariyle artışlarına baktığımızda ise son çeyrekte yatırım malı ve tüketim malı ithalatındaki artış hızının önemli ölçüde gerilediğini, buna karşılık ara malı ithalatındaki artış hızının yeniden yükseldiğini görüyoruz. Ancak yine de en yüksek artış hızı tüketim malında olmuş.

Kapasiteye etkisi zayıfladı
Yatırım malı ithalat hızındaki gerileme, ithalatın üretim kapasitesinde yarattığı artış etkisinin giderek zayıfladığını gösteriyor. Bunun, önümüzdeki dönemde ithalattaki artışın sağlığına ilişkin endişeleri artırması beklenmeli. Buna karşılık tüketim malındaki artış hızının yüksekliği ve ara malı ithalatı hızındaki artış hem ekonomide üretim artışının sürdüğünü hem de rekabet gücü kaybı nedeniyle ciddi bir ikame etkisi olduğunu gösteriyor olabilir. Hangi etkinin daha yüksek olduğunu görebilmek için en azından aralık ayı üretim verilerini görmek gerekiyor.
Bazı mal grupları itibariyle ithalatın aralık ayında ve yıl toplamındaki gelişimine baktığımızda önümüzdeki yılın gelişmeleri hakkında bazı öngörülerde bulunmak mümkün. Aralık ayında 2003 yılına göre aylık ithalatta 2 milyar dolar artış olmuş. Bunun yüzde ellisini demir çelik ve ham petrolün dahil olduğu mineral yakıtlar ve yağlar kalemlerindeki artışlar açıklıyor. Yıllık ithalat artışı içinde bu iki kalemin payı ise yüzde 22 olmuş. Dolayısıyla bu iki kalemde yıl sonunda önemli bir hızlanma olduğu anlaşılıyor. Araba ve elektrikli makine ithalatının payı ise aralık ayında yıl toplamının önemli ölçüde altında. Bir defaya mahsus olarak görülen dayanıklı tüketim malı ithalatındaki beklenen yavaşlamayı diğer kalemlerdeki artışın aralık ayında telafi ettiği görülüyor. Bunda ham petrol fiyatlarındaki artışın da etkili olduğu anlaşılıyor. Önümüzdeki yılda ham petrol fiyatlarında önemli bir gerileme beklenmiyor. Bu durum ithalattaki yavaşlama eğiliminin oldukça katı olacağını gösteriyor.
İhracatın kurdaki gelişmelere dayanıklılığının önemli ölçüde arttığı anlaşılıyor. Bu sanayiinin pahalı yerli girdiyi kolaylıkla ucuz ithal girdi ile ikame kabiliyetinden kaynaklanıyor.
Sonuç olarak yayımlandığında risk iştahının perdelemesi nedeniyle görmezlikten gelinen 2004 yılı dış ticaret verilerinin ödemeler dengesi yayımlandıktan sonra da tedirginliği artırmayacağı anlaşılıyor. Oysa17 Aralık'tan sonra yeniden bekleyişlerde aşırı bir iyileşmeye bağlı olarak kurun ve buna bağlı olarak ithalatın hem dış borçlanma, hem yerli üretim hem de istihdam üzerindeki olumsuz etkisi süreceğe benziyor. Yabancı sermayenin beklentilerine ve risk alma iştahındaki azalma riskine giderek endeksli hale gelen ekonomide dalgalı kurdan beklenen düzeltme hareketi geciktikçe dalga boyunun arttığı unutulmamalı.

Kaynak: DIE ve TCMB verileri, artışlar bir önceki yılın aynı dönemine göredir.

(*) 12 aylık verilerle hesaplanmıştır.

(*) Bir önceki yılın aynı dönemine göre üç aylık ithalatta artış