Güncel Ekonomi

Mahfi Eğilmez

20/06/2006  http://www.radikal.com.tr/haber.php?haberno=190675

Bütçe yıllar sonra ilk kez fazla verdi. Yıl sonunda bütçenin, klasik anlamda açık verse de faiz dışı fazla ile sonuçlanacağı ve bütçenin de içinde yer aldığı kamu kesimi gelir-gider dengesinin sıfır dolaylarında bir yerde olacağı şimdiden görülebiliyor. Yıllar yılı kamu kesimi gelir-gider dengesini büyük açıklarla tamamlamış olan Türkiye'de böyle bir sonuç hem şaşırtıcı hem de sevindirici. Ama nedense buna sevinemiyoruz. Gelin bunun nedenini araştıralım.
Daha önce birçok kez kullandığım makroekonomik denge denklemini yine yazıyorum: (S - I) + (T - G) = (X - M). Yani özel kesimin tasarruf (S) ve yatırım (I) dengesi ile kamu kesiminin gelir (T) ve gider (G) dengesi toplamı cari dengeye (X - M) eşittir. Denklemin sol tarafındaki iki dengenin toplamı bir ülkenin iç ekonomik dengesini, sağ tarafı ise dış ekonomik dengesini gösterir. Yani bir ülkenin iç ekonomik dengesi ile dış ekonomik dengesi birbirine eşittir ve denklemin kuruluş mantığı gereği bir ülkenin iç ekonomik dengesi ne kadar açık veriyorsa dış ekonomik dengesi de o kadar açık veriyor demektir. Bunun anlamı iç ekonomik denge açığının dış ekonomik denge açığı yoluyla finanse ediliyor olmasıdır.
İç ekonomik dengeyi oluşturan dengelerden özel kesimin tasarruf yatırım dengesi (S - I) ya da kamu kesimi gelir gider dengesi (T - G) tek başına açık veriyor ve buna dış ekonomik denge yani cari denge (X - M) açık vererek eşlik ediyorsa ikiz açık söz konusudur. Yok eğer iç ekonomik
dengelerin ikisi de açık veriyor ve cari denge de bunlar kadar açık veriyorsa o zaman üçüz açık söz konusu demektir.
Türkiye'de bu dengeler şöyledir. (Milyar YTL olarak okunmalı.)

Tabloya göre Türkiye, 2004 ve 2005 yıllarında iç ekonomik dengelerinin ikisi de açık vermiş ve bu açıkları dış ekonomik dengesindeki açıkla kapatmış, yani üçüz açık olgusunu yaşamış. 2005 yılında iç ekonomik dengelerde temel bir değişiklik oluşmaya başlamış ve özel kesim tasarruf yatırım dengesi açığı hızla büyürken kamu kesimi gelir gider açığı azalmaya başlamış görünüyor. 2006 yılında eğer beklenen gerçekleşirse Türkiye üçüz
açığı, ikiz açığa dönüştürecek, yani kamu kesimi gelir-gider ilişkisi sıfıra eşitlenirken özel kesim tasarruf yatırım dengesi ve dış denge açık vermeye devam edecek. Bu, önemli bir şey. Ama acaba bu adımla Maliye Bakanı'nın söylediği gibi temel sorun çözülmüş mü olmaktadır? Yani kamu kesimi gelir-gider dengesine ulaşıldığında geriye kalan sorunlar önemini yitirir mi?
Ne yazık ki bu soruların yanıtları olumlu değil. Eğer kamu kesimi gelir-gider dengesi tutturulduktan sonra iç ekonomik denge, özel kesimin tasarruf yatırım dengesinin büyüyen açığı nedeniyle, hâlâ eskisi kadar açık veriyorsa ve buna da denklemin mantığı gereği dış ekonomik açık (cari açık) eşlik ediyorsa o zaman temel sorun çözülmüş olmamaktadır. Olan tek şey açıkların yer değiştirmiş olmasıdır. Eğer bu 'dengesizliğin dengesi' konumu devam ederse kamu kesimi gelir gider dengesi de uzun süre bu biçimde sürdürülemez ve o da bir süre sonra açık vermeye başlar yeniden. Ekonomide en temel konunun sürdürülebilirlik olduğunu artık öğrenmiş olmalıyız. Bu durumda bütçenin fazla vermesi önemlidir, ama öteki dengeleri bozarak gelişiyorsa yani sürdürülebilir bir nitelik taşımıyorsa çok da sağlıklı değildir.