Nur Keyder
2005 yılında ihracat 73 milyar dolar ile rekor düzeye ulaştı. Tarım 8.2 milyar dolar ile ihracatın yüzde 11.2’sini, madencilik 4.5 milyar dolar ile yüzde 6.2’sini, sanayi ürünleri ise 59.9 milyar dolar ile yüzde 81.9’unu oluşturdu (Tablo 1).
| 1996 | 2000 | 2003 | 2005 | |
| Tarım Ürünleri | 21 | 14 | 11 | 11,2 |
| Maden Ürünleri | 4,2 | 4,1 | 4,2 | 6,2 |
| Sanayi Ürünleri | 74 | 81,7 | 83,8 | 81,9 |
| (Tekstil, Hazır Giyim+Dokumacılık) | 37 | -36,7 | -32,2 | -25,7 |
| Kaynak: DTM verilerinden hesaplanmıştır. |
İhracatta sektör ağırlıkları
Fasıl ağırlıkları 2005 değerlerine göre sıralandığında (Tablo 2), 2000’den bu yana ihracatın uğradığı yapısal değişiklik açıkca görülmekte. Birinci sırada yer alan motorlu taşıt, traktör, bisiklet, motosiklet grubunun payı 2000’de yüzde 5.7 iken 2005’de yüzde 13 olmuş. 2000 yılında yüzde 13.4 ile birinci sırada yer alan örme giyimin payı ise 2005’de yüzde 9 ile ikinci sıraya düşmüş. Benzer şekilde örülmemiş giyimin payı yüzde 9’dan 6.6’ya pamuk faslının payı ise yüzde 2.6’dan yüzde 1.6’ya gerilemiş. İlk 20’de, Tekstil haricinde tüm sektörlerin payı ya büyümüş ya da aynı kalmış. Elektrikli Makina, Reaktör-Kazan, Demir-Çelik, Örülmemiş Giyim, Demir Çelik Eşya, Mineral Yakıt-Yağ, Meyva grupları, 3, 4, 5, 6, 7, 8 ve 9'uncu sıralarda. Bunların payları yüzde 7.4’den başlayıp, aşağı indikçe yüzde 3.4’e doğru azalmakta.
İhracatın ekonomik faaliyete göre dağılımına (Tablo 3) baktığımızda, tarım ve ormancılığın 1996’da yüzde 9.3 olan ağırlığı 2005 yılında yüzde 4.5’e, maden ve taşocakçılığı’nın payı ise yüzde 1.6’dan 1’e gerilemiş. Buna karşılık imalat sanayinin 1996’da yüzde 88 olan payı, 2005’de yüzde 94’e yükselmiş. İmalat sanayiinin içinde yer alan tekstil ve hazır giyimin toplam ihracattaki payı aynı dönemde yüzde 38’den yüzde 25’e gerilemiş.
Tablo 3-İhracatın Ekonomik Faaliyete Göre Dağılımı (yüzde)
| 1996 | 2000 | 2003 | 2004 | 2005 | |
| Tarım ve ormancılık | 9,3 | 6,1 | 4,4 | 4 | 4,5 |
| Maden+taşocakçılığı | 1,6 | 1,4 | 1 | 1 | 1,1 |
| Sanayi | 88,3 | 91,7 | 93,8 | 94,3 | 93,7 |
| (Tekstil+hazır giyim) | 37,5 | 35,9 | 31,7 | 27,4 | 25,3 |
Kaynak: TÜİK verilerinden hesaplanmıştır.
Geniş Ekonomik Grup Sınıflandırmasına göre ihracatın dağılımına bakıldığında (Tablo 4), 2000-2005 arasında sermaye malı payının yüzde 8’den 11’e yükselirken, tüketim malı payının yüzde 50’den 47 civarına gerilediği, aramal grubunun ise yüzde 41 civarındaki payını koruduğu görülmektedir.
Tablo 4 Geniş Ekonomik Grup Sınıflandırmasına
(GEGS) Göre İhracatın Kompozisyonu (yüzde )
| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | |
| Sermaye Malı | 7,8 | 8,5 | 7,7 | 9,2 | 10,3 | 10,9 |
| Aramal | 41,6 | 42,7 | 40,6 | 39,1 | 41,1 | 41,2 |
| Tüketim Malı | 50,4 | 48,7 | 51,2 | 51,1 | 48,3 | 47,4 |
Kaynak: DTM verilerinden hesaplanmıştır.
İhracatın ithalat bağımlılığı
Sektörlerin üretimde kullandıkları ithal ara malının toplam ara malı tüketimine oranları (ara malı kullanım oranı ) incelendiğinde, 1997-2000 ortalamalarına göre, Televizyon ve Radyo Alıcıları (yüzde 73), Elektrik-Elektronik (yüzde 50 civarı), Motorlu Kara Taşıt ve Aksamı (yüzde 38) gibi sektörlerin üretiminin ithal ara mallarına yüksek oranda bağımlı olduğu görülmektedir (T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı, “Sektörler İtibariyle Üretim-Dış Ticaret İlişkisi ve Rekabet Koşulları”, Hazırlayan: Murat Tekin, s. 6). İthal aramalı kullanımı yüksek olan sektörlerin ihracatında da yüksek oranlı artışlar gözlenmiştir. Buna bağlı olarak ithalatta görülen artışın bir kısmının ihracat artışı ile bağlantılı olduğu açıktır.
2005 yılında ihracatın yüzde 55’i Dahilde İşleme Rejimi kapsamında gerçekleşmiştir. Bu bağlamda ithalatın aramal niteliğinde vergisiz ithal edilen önemli bir bölümü Türkiye’de işlenip, 1 yıl içinde aramalın çıktığı ülkeye yeniden ihraç edilmekte. Bu uygulama ihracatın ithalat bağımlılığının diğer bir göstergesi. Dahilde İşleme Rejimi kapsamında yapılan ithalat, ürünün ihraç değerinin yüzde 80’ini geçemez. Türkiye’de 1996-2003 ortalama döviz kullanım oranı yüzde 46.2. Diğer bir deyişle, Dahilde İşleme Rejimi kapsamında yapılan her 1 Dolar ihracat için 0.462 dolarlık ithalat yapılmış. Döviz Kullanım Oranı (DKO), aşağıdaki formül kullanılarak hesaplanmakta:
DKO = Dahilde işleme izin belgesi kapsamındaki CIF ithal tutarı/FOB ihraç tutarı
Birim ücret maliyeti ve rekabet gücü
Tekstil ve giyim üretimi 2005’de yıllık bazda yüzde 12 civarında daralma kaydederken, otomotiv ve elektrikli makine üretimi yüzde 9.6 ve yüzde 17.3 büyüme sergiledi. İhracatta da benzer durum var. Geleneksel sektörlerin ihracatı artmakta, ancak oransal olarak lokomotif sektörlerin gerisinde kalmakta. 2001-2005 arasında tekstil ihracatı yüzde 77 artarken, otomotiv ihracatı yüzde 299, elektrikli makina-cihaz ihracatı ise yüzde 139 artış göstermiş. 2001 ve 2005 üçüncü çeyrek saat başı verimlilik endeksleri karşılaştırıldığında, tekstil ve giyimde yüzde 0 ve eksi yüzde 1.7 değişim gözlenirken, otomotivde yüzde 73, elektronikte ise yüzde 60 civarında saat başı verim artışı gerçekleşmiş. Reel ücretler ise tekstil-giyimde artarken diğerlerinde gerilemiş. 2001 ve 2005 üçüncü çeyrekleri karşılaştırıldığında, birim ücret maliyeti tekstilde yüzde 7.6, giyimde yüzde 17 artarken; otomotiv, ana metal (2inci çeyrek karşılaştırması) ve elektronikte sırasıyla yüzde 48, yüzde 22 ve yüzde 50 düşmüştür.
Kısacası, yapısal değişim sürecinde gerek üretim, gerek ihracatta emek yoğun tarım, tekstil gibi geleneksel sektörler paylarını kaybederken, sermaye yoğun, verimlilik artış potansiyeli yüksek sektörler ağırlık kazanmakta.
http://www.referansgazetesi.com/haber.aspx?HBR_KOD=36786&KOS_KOD=33
0 yorum yazılmıştır