AB’de mükelleflere yaşam hakkı 06.10.05

İYİ niyetli mükellefleri koruyan ve onlara insanca yaşayabilme olanağı sağlayan düzenlemeler, AB ülkelerinin vergi yasalarında, özellikle yer alıyor.

GEÇİM İNDİRİMİ

AB ülkelerinde, medeni durum ile bağlantılı ‘en az geçim indirimi’ ya da başka adlar altında vergi indirimleri yer alıyor, insanın insanca yaşayabileceği asgari harcama tutarı örneğin yıllık 10-15 bin Euro, vergi dışı bırakılıyor.

Türkiye’de 1986 yılına kadar ‘genel indirim’ olarak uygulanan geçim indirimi, 3239 sayılı Kanunla 1 Ocak 1986’dan itibaren yürürlükten kaldırıldı. Ücretlilere ‘özel indirim’ adı altında uygulanan indirime de 1 Ocak 2004 tarihinden itibaren son verildi. Ücretliler; gıda, giyim, eğitim, sağlık ve kira harcamaları nedeniyle, düşük oranda bir vergi iadesinden yararlanabiliyorlar.

AB ülkelerinde, çocuk sayısı ile bağlantılı vergi indirimleri var. Türkiye’de, çocuklara uygulanan geçim indirimleri, 1 Ocak 1986 tarihinden itibaren, yürürlükten kaldırıldı.

GİDER YAZMA

AB ülkelerinde, gider yazılabilecek harcamaların kapsamının geniş tutulduğu göze çarpıyor.

Gider yazılabilecek harcamalar yönünden, AB ülkelerine kıyasla Türkiye’de kapsam sınırlı tutulmuştur. Bu da belge düzenini olumsuz yönde etkilemektedir.

EMEK VE SERMAYE FARKI

AB ülkelerinde, emek geliri elde edenler sermaye kazançlarına kıyasla düşük oranda vergilendirilmektedir. Örneğin, vergi oranı İngiltere’de % 10’dan, Fransa’da yüzde 6,83’ten başlıyor.

Türkiye’de, sermaye gelirlerinden bir bölümü ya hiç vergilendirilmemekte ya da düşük oranda vergilendirilmektedir. Son olarak 5281 sayılı yasa ile 2005 yılı için yapılan düzenlemede, düşük gelir grupları yerine, yüksek gelir gruplarında, vergi oranı 5 puan indirildi. Bu da AB ülkeleri ile yapılan kıyaslamada, bir başka çelişki olarak göze çarpıyor.

VERGİ TARİFESİ

AB ülkelerinde, belirli tutara kadar olan gelirlerden hiç vergi alınmıyor. Bu tutar genellikle 5000-6000 Euro civarında.

Türkiye’de, bazı gelirler için, 2005 yılında 800 YTL’ye kadar olan gelirden vergi alınmıyor.

AB ülkelerinde, vergi tarifesi sıfırdan ya da düşük bir orandan başlıyor.

Bu gibi düzenlemelerle, mükelleflere öncelikle yaşamlarını sürdürme olanağı sağlanıyor.

Türkiye’de gelir vergisi oranı; ücretlilerde yüzde 15, diğerlerinde yüzde 20’den başlamaktadır. Kurumlar vergisi ise tek oranlı olup, yüzde 30’dur. 25 Eylül 2005 günü, tablo halinde açıkladık; AB’ye yeni üye olan 10 ülkede, ortalama kurumlar vergisi oranı yüzde 15 civarında...

DOLAYLI VERGİLER

AB ülkelerinde, dolaylı vergilerin oranı, dolaysız vergilerden daha düşük. Bir ülkede, dolaylı vergilerin toplam vergi gelirleri içindeki oranının, dolaysız vergilerden yüksek olması, o ülkede vergi adaletinin olmadığını gösterir. Türkiye’de, dolaylı vergilerin oranı sürekli artmakta olup, 2005 bütçe verilerine göre yüzde 73’e ulaşmış durumda.

CUMARTESİ: AB VE TÜRKİYE’DE VERGİ YÜKÜ

Vergi sistemimiz ve AB ülkeleri  05.10.05

skizilot@yaklasim.com 

AVRUPA Birliği’ne geçiş sürecinde, önem taşıyan konulardan biri de vergilerle ilgili.

Yıllardır tartışma konusu olan vergi sistemimizi, AB ülkeleri ile kıyasladığımızda, ciddi farklılıklar göze çarpıyor.

ORTAK ÖNLEMLER

Türkiye’de olduğu gibi, AB ülkelerinde de vergi alanında karşılaşılan en büyük sorun, vergi kaçakçılığı ile ilgili. AB ülkelerini incelediğimizde, bu konudaki ortak önlemlerin aşağıdaki gibi olduğunu farkediyoruz.

1- Vergi idaresi, diğer idari kurumlarla yakın bir ilişki ve eşgüdüm içinde çalışıyor. Bu sayede, mükellefler hakkındaki bilgiler, vergi idaresince kolaylıkla elde edilebiliyor. Türkiye, bu konuda henüz AB ülkelerinin gerisinde.

2- Vergi idaresi de dahil olmak üzere, tüm idari kurumlar bilgisayar sistemine geçirilmiş. Böylelikle kurumlar arası bilgi akışı kolaylaştırılmış durumda. Türkiye’de bu konuda da ciddi eksiklikler var.

3- Yanlış ya da eksik beyan veya kaçakçılık suçları için, ağır para ve hapis cezası öngörülmüş. Bu cezaların ağır oluşu, caydırıcı bir etki yaratıyor. Türkiye’de ceza sistemi ve uygulama, yeterince caydırıcı değil.

4- Vergi idaresinin kalifiye personel ihtiyacı karşılanmış ve bunlara başta ücret olmak üzere gereken çalışma koşulları sağlanmış. Türkiye’de bu konuda ciddi sorunlar yaşanıyor. Kalifiye personel, beklentilerini bulamıyor ve bir süre sonra ayrılıp özel sektöre geçiyor.

5- Vergi ödemenin, bir yurttaşlık görevi olduğu bilinci ve vergi ahlakı, daha ilkokul çağında çocuklara aşılanıyor. Bu nedenle, AB ülkelerinde vergi kaçırmak yüz kızartıcı bir suç olarak kabul ediliyor. Türkiye’de bu bilinç yeterince oluşmuş değil.

6- Ödenen vergilerin, hizmet olarak yurttaşa geri döndüğü, vergilerin gereken yerlere sarfedildiği anlayışı yerleştirilmiş, toplumun ödediğinin karşılığını alması isteği tatmin edilmiş. Türkiye’de yapılan anketlere göre; mükelleflerin yüzde 97’si, ödediği vergilerin gereken yerlere sarfedildiğine inanmıyor.

7- Etkin bir denetim mekanizması oluşturulduğundan kişilerin servetindeki artış, banka hesaplarının işleyişi vs. yakından izlenip, hesabı sorulabiliyor. Türkiye’de ise, kişilerin servetindeki artışın (kamu görevlileri ve sınırlı bir kesim hariç) sorulamayacağına ilişkin yasal düzenleme yapıldı (Bkz. 9 Ocak 2003 Tarihli Resmi Gazete’de yayınlanan 4783 sayılı Yasa).

CENNET-CEHENNEM

AB ülkelerinde de vergi kaçırmak mümkün. Ancak, bu ülkelerin vergi sistemine göre; bir mükellefin beyan ettiği kazanç ile servetindeki artış kıyaslanabiliyor. Örneğin 20 bin Euro gelir beyan eden bir mükellefin servetinde 100 bin Euroluk bir artış varsa, bunun kaynağı soruluyor, tatminkar açıklama yapılamazsa, aradaki farkın cezalı vergisi alınıyor. Yalnızca AB ülkelerinde değil, gelişmiş ülkelerin çoğununun vergi sisteminde yeralan bu uygulamanın, Türk Vergi Sisteminde yeralmayışı, önemli bir eksiklik olarak göze çarpıyor.

AB ülkelerinin vergi sistemine bütünüyle gözatıldığında, iyi niyetli mükellefleri ve düşük kazanç elde edenleri koruyan (örneğin en az geçim indirimi, düşük oranlı vergi tarifesi, gider yazılabilecek harcamaların kapsamının geniş tutulması gibi), buna karşılık vergi kaçıranları da kolayca tespit eden ve ağır şekilde cezalandıran bir sistemin olduğu görülüyor. Ülkemiz vergi sisteminde, bu tür düzenlemelerin yer almayışı da önemli bir eksiklik olarak göze çarpıyor.

Sonuç olarak, vergi kaçıranlar için AB ülkeleri bir ‘vergi cehennemi’ iken Türkiye’de adeta bir vergi cenneti!..

YARIN: AB’DE MÜKELLEFLERE YAŞAM HAKKI

Patronun hanımı muhasebeciye kızınca  13.02.05

ŞİRKETLERDE, yönetim kurulu başkanının eşi çok önemlidir. Onları kızdırdığınız an, beklemediğiniz bir sürprizle karşılaşabilirsiniz.

Bugünkü olayımızda da şirketin muhasebecisi, başkana özel bir mektup yazmış. Başkanın karısı da bu mektubu okuyunca, olanlar olmuş...

ÖNEMLİ SORU

Gün içinde, şirketin yönetim kurulu başkanına ulaşamayan muhasebeci, evine gidip ‘Yenge bu mektup çok önemli’ diyerek, başkana, şu notu bırakmış:

‘Efendim, size gün içinde ulaşamadım. Biliyorsunuz yarın genel kurul toplantımız var, diğer ortaklar da gelecekler. Bu toplantıda, karı dağıtacak mıyız dağıtmayacak mıyız? Bana telefonla bilgi verirseniz, ona göre hazırlık yapacağım.’

Muhasebe müdürünün sorusu, genel kurulun geçmiş yıl kárını dağıtıp dağıtmayacağına ilişkinmiş. Ancak, inceltme işareti olmadan ‘karı dağıtacak mıyız?’ diye yazılınca, anlam biraz değişmiş.

ZARFI AÇINCA

Muhasebeci gidince, başkanın eşi, merak edip notu okumuş. ‘Bu toplantıda karı dağıtacak mıyız?’ kısmını okuyunca da kafası iyice karışmış, suratı da asılmış. Bir süre sonra eşi eve gelince sormuş;

- Bana söyler misin? Yarın öğleden sonraki toplantı ne toplantısı?

- Genel kurulumuz var hanım, arkadaşlarla çok önemli bir toplantı yapacağız...

- Peki, bu ne biçim genel kurul toplantısı ki, sana not gönderip ‘toplantıda karı dağıtacak mıyız?’ diye soruyorlar. Otur oturduğun yerde, yarın öğleden sonra da toplantı, moplantı yok!.. O muhasebecinin de işine hemen son vereceksin anladın mı?

YANLIŞ ANLAMA

Bazen bir inceltme işaretinin olmayışı bazen de yanlış anlaşılan bir cümle, farklı sonuçlar doğurabiliyor. Bir süre önce yazdık, şirkete eleman alınırken, ‘ODTÜ’de iki fakülte bitirdim’ diyen kişiyi fark eden yönetim kurulu başkanı, iki fakülteyi nasıl bitirdiğinden kuşkulanıp soruyor ‘Evladım hangi fakülteleri bitirdin?’ O da yanıtlıyor; ‘Efendim Mühendislik ve İdari Bilimler Fakültelerinin inşaatında şantiye şefiydim. O iki fakültenin inşaat işini bitirdim.’ Durum anlaşılıyor ve iki fakülte bitiren (!) o eleman, durumuna uygun bir işe başlatılıyor...

'Kárın inceltme işareti var mı' davası

OKAN Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Sadık Kırbaş'ın, Çanakkale’de bir konferans davetine gittiğimde, ilginç bir olay yaşadım. Konuşmam bittiğinde, Biga’da yerel bir gazetenin sahibi olduğunu belirten düzgün giyimli biri yanıma yaklaşarak; ‘Hocam, size bir soru da ben soracağım; a’nın üzerindeki şapka yani inceltme işareti kalktı mı yoksa duruyor mu?’ diye sordu. Ardından da neden sorduğunu anlattı:

Biga’da arabası ile kömür satanlar, gazeteye ilan verirse, satışları artıyormuş. Kömür satanlardan biri, satışı artırmak için verdiği ilana, fiyata ‘arabacının kárının da dahil olduğunu’ eklemeyi ihmal etmemiş. Ancak, ilan yayınlanırken ‘kár’ın üzerindeki inceltme işareti yazılmayınca, ilan şöyle çıkmış.

‘Bulunmaz fırsat!.. Kömürün tonu 400 bin lira, buna arabacının karı da dahil. Aramakta acele ediniz!..’

İlanı okuyanlar, verilen cep telefonundan arabacıyı kömür için değil de diğer konu için arayınca, olanlar olmuş, adamcağız adeta çıldırma noktasına gelmiş. Bu arada eşi ve yakınları ile de ciddi sorunlar yaşamış.

Ardından, arabacı ile gazetenin sahibi ‘arabacının karı’ konusunda mahkemelik olmuşlar!.. Gazete sahibi a’nın üzerindeki inceltme işaretinin kalktığını ispat edebilirse kurtulacak. Yoksa durumu iç açıcı değil...

İlginç yasalar

Hangi kuyruğa girerseniz girin, diğeri daha hızlı ilerler. (Murphy Yasası)

Eğer işleri kendi hallerine bırakırsanız, hepsi kötüden en kötüye gidecektir. (Murphy Yasası)

Her çözüm, beraberinde yeni sorunlar yaratır. (Murphy Yasası)

Bir eliniz dolu iken diğer elinizle kilitli bir kapıyı açmak zorunda kaldığınızda, anahtar kesinlikle elinizin dolu olduğu taraftaki cebinizdedir. (Fant Yasası)

Büyük hayranlık ve saygı duyduğunuz insanların derin düşüncelere daldığını gördüğünüzde, olasılıkla öğle yemeğinde ne yiyeceklerini düşünüyorlardır. (Önemli İnsanlar Kuralı)

Bir yerden ayrılırken, insanların size ne kadar iyi davrandıklarını görmek çok ilginçtir. (Arlen Yasası)

Birkaç işinizin birden ters gitme olasılığı varsa, kesinlikle size en çok zarar verecek iş ters gidecektir. (Murphy Yasası)

(Teşekkürler Resul Kurt)

Evlenecekler

KÜÇÜK Peter, soluk soluğa annesinin yanına gelir.

- Anneciğim, biraz önce Victor, ablamı öptü. Gözlerimle gördüm.

Kadın, oğlunun başını okşayarak;

- Yavrum, bunda şaşılacak bir şey yok. Onlar bir hafta sonra evlenecekler.

Küçük Peter, bir süre düşündükten sonra annesine;

- Babam da hizmetçi ile evlenecek öyle mi?

- O da nereden çıktı?

- Babam da hizmetçiyi devamlı öpüyor da...

YORUMSUZ MEKTUP

63 YKr vergi için 5 YTL'lik levha

ÖDEDİĞİ levha parasına kafası takılan bir okurumuz, aşağıdaki mektubu göndermiş.

‘Sayın Hocam, bugün belediyeye 2004 ilan reklam vergimi ödedim. Ödediğim vergi 63 YKr. Vergiyi ödediğimi ispatlamak amacıyla almak zorunda kaldığım ‘vergi levhası’ için ise sekiz kat fazlası para yani 5.0 YTL aldılar. Yorumsuz olarak bilgilerinize sunuyorum. (Bülent Koçoğlu / Ankara)’

Günün sözü

Sular yükselince, balıklar karıncaları yer... Sular çekilince de karıncalar balıkları yer... Kimse bugünkü üstünlüğüne ve gücüne güvenmemelidir... Çünkü kimin kimi yiyeceğine ‘suyun akışı’ karar verir...

Kızılderili sözü

Bir başkadır benim memleketim 09.01.05

BAŞLIĞI okuyunca, Ayten Alpman’ı ve o güzel şarkısını anımsadığınızın farkındayım. Ancak konumuz bu şarkı değil, sevimsiz bir konuyla, memleketimizde yaşanan, garip bir olayla ilgili...

Olayı anlatan arkadaş ‘Hocam, anlattıklarım inanılmaz şeyler. O nedenle belgelerini ve yargı kararlarını da getirdim. Buyrun...’ diyerek belgeleri uzattı.

İLGİNÇ BİR KOMEDİ

Olay şu;

Avrupa merkezli bir şirket Türkiye’de uluslararası dış kredi ile yapılacak bir ihaleye giriyor. İhaleyi kazandıktan sonra Sayıştay ısrarla 199 milyar TL damga vergisi, 114 milyar TL de karar pulu istiyor.

Şirket yetkilileri ilgili Yasa maddesini gösterip, ‘Bakın, bu işlem yasaya göre damga vergisinden istisna edilen kağıtlar arasında yer alıyor’ diyorlarsa da dinleyen olmuyor.

Çaresiz 313 milyar lirayı itiraz kaydı ile 8 Nisan 2003’te ödeyip, mahkemeye dava açıyorlar. Ankara İkinci Vergi Mahkemesi de 20 Ocak 2004 tarih ve 2004/31 sayılı kararı ile yapılan işlemi yerinde bulmuyor ve haksız yere alınan 313 milyar liranın, firmaya iadesine karar veriyor.

Mahkeme kararından 5 ay sonra vergi dairesi, 313 milyar lirayı ‘faizsiz olarak’ iade ediyor.

VERGİNİN VERGİSİ

O da ne? Haksız yere alınan 313 milyar lira damga vergisinin iadesi sırasında, binde 7.5 oranında yani 2 milyar 347 milyon lira, damga vergisi kesiliyor. Özetle damga vergisinin damga vergisi (!) kesiliyor.

Şirketin avukatı Selçuk Aşçı adeta çıldırıyor ve ilgili vergi dairesine; ‘Yabancı şirketin 313 milyar TL’sini 15 ay faizsiz kullandınız. Şimdi ise bunu iade ederken bir de 2 milyar 347 milyon TL damga vergisi kesiyorsunuz. Böyle şey olmaz. Bu anlayış ve hukuksuzluk Türkiye Cumhuriyeti’nin yabancı yatırımcılar nezdinde saygınlığını ve güvenirliğini ciddi biçimde zedeliyor. TC vatandaşı olarak ben dahi bu yapılanları anlamakta ve kabul etmekte zorlanıyorum’ diye dilekçe verip, iadesini bekliyor.

Dün kendisiyle konuştum, Avukat Aşçı 4 ay 10 gündür hálá bekliyor...

Ne dersiniz, bu gidişle ve bu kafa ile yabancı sermaye bu ülkeye gelir mi gelmez mi?

İki topla maç bitti

14 Kasım tarihli yazımızda ‘İki Topla Maç Oynanır mı?’ başlığı altında; ‘Bir futbol maçında, topla oynanırken tribündeki seyirciler ya da saha kenarındaki 'top toplayıcı' çocuklar, sahaya bir top daha atsalar, iki topla maç oynanır mı?’ diye sorduktan sonra olayı açıklamıştık.

Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu’nun Dördüncü maddesinde (m) bendi mevcut iken bir (m) bendi daha eklenmişti. Bunun üzerine, ‘iki topla maç oynanmayacağı gibi, iki (m) bendi bulunan yasa maddesi de olmaz. İki toptan birinin oyun alanı dışına çıkarıldığı gibi, iki (m)’den birinin de yasa metninden çıkarılması gerekiyor. Çünkü kural bu...’

diye yazmıştık.

30 Aralık 2004 günü Meclis’te kabul edilen 5281 sayılı Yasa ile iki (m)’den, ikincisi (n) bendi yapıldı. Böylece (m)’den sonra (n)’nin geleceği, gecikmeli olarak kabul edildi!..

2004’te neler olmuş neler

Samsun’da bir bankanın Mecidiyeköy Şubesi’ni soyan Mehmet Murat Pas, iki ay sonra aynı şubeye para yatırmaya kalkınca yakalandı. (14 OCAK)

 Adana Kümes Hayvanlarını Koruma Derneği Başkanı, horoz dövüşü yaptırırken yakalandı. (3 NİSAN)

 Bursa İnegöl’e bağlı 3 bin nüfuslu Cerrati Beldesi’nde 3 bin kişilik cami yapıldı. (29 NİSAN)

 Trabzon’a bir hastaneye gidip, ‘bugüne kadar hiç cinsel ilişkiye girmediğine dair’ rapor isteyen Mehmet Mısırlı’ya (46) ‘deli raporu’ verildi.

 Savaş Ay, programına ünlü benzerlerini çıkardı, araya gerçek Ciguli’yi de soktu. Ciguli, benzerlik yarışmasında üçüncü oldu. (24 HAZİRAN)

 178 Alo-RTÜK hattına başvuran biri, Sütaş reklamında gol atan inek Ayraniç’in memelerinin görünmesinden şikayetçi oldu. (16 TEMMUZ)

(Teşekkürler Jeyan HEPER)

Totoche kim

BİRKAÇ Fransız, kantinde gevezelik ederken içlerinden biri sorar;

- Gütenberg kim, biliyor musunuz?

‘Hayır’ der ötekiler.

- Güzel, siz de benim gibi gece kurslarına gitseydiniz, Gütenberg’in basım makinesini bulan kişi olduğunu bilecektiniz.

- Peki... Panmentier’i biliyor musunuz?

‘Hayır’ der ötekiler.

- Güzel, siz de benim gibi gece kurslarına gitseydiniz, Panmentier’in patatesi bulan kişi olduğunu bilecektiniz. Eğer gece kurslarına gitmezseniz, yaşam boyu işte böyle her şeye bilmiyorum demekle yetinirsiniz...

Adamın sözleri üzerine gruptan bir tanesi sinirlenir ve;

- Oldu, anlaştık!.. Gütenberg’i, Panmentier’i bilmiyoruz. Sen Totoche kim biliyor musun?

- Hayır!

- Peki, öyleyse öğren! Totoche, sen gece kurslarına giderken karınla yatan adam!..

(Teşekkürler Ahmet Akpınar)

Günün sözü

Her kim gün boyunca bir arı kadar aktif,

Bir boğa kadar güçlü,

Bir at kadar çalışkan olmasına karşın,

Akşam olunca bir köpek kadar bitkin ise,

Bir veterinere görünmelidir.

Aslında eşek olması, kuvvetle muhtemeldir.

Chang Ying Yue

Rüşvet istemekle ilgili kanun  16.01.05